وی‌پی‌ان یک اتصال رمزنگاری‌شده بین دستگاه شما و یک سرور واسطه می‌سازد. به‌طور خلاصه:
دستگاه شما ← تونل رمزنگاری‌شده ← سرور وی‌پی‌ان ← اینترنت
بدون وی‌پی‌ان، اتصال شما مستقیماً از شبکه‌ی محلی و ISP به وب‌سایت مقصد می‌رود. هرچند HTTPS محتوای تبادل‌شده با سایت را رمزنگاری می‌کند، ISP یا اپراتور شبکه‌ی محلی همچنان می‌تواند جزئیات اتصال را ببیند، مثلاً اینکه به کدام سایت وصل می‌شوید.
وی‌پی‌ان با افزودن یک لایه‌ی رمزنگاری اضافه و هدایت ترافیک از طریق یک سرور واسطه، این مسیر را تغییر می‌دهد. برای آشنایی با مبانی، راهنمای همراه ما را ببینید: وی‌پی‌ان چیست؟
این فرایند خودکار و در چند لحظه، توسط نرم‌افزار انجام می‌شود.
اپ وی‌پی‌ان و سرور ابتدا یک «دست‌دهی» اولیه (Handshake) انجام می‌دهند: هویت هم را تأیید می‌کنند و کلیدهای رمزنگاری را با هم هماهنگ می‌کنند.
پیش از خروج از دستگاه شما، بسته‌های شبکه بر اساس پروتکل فعال رمزنگاری می‌شوند.
داده‌ی رمزنگاری‌شده از شبکه‌ی محلی شما می‌گذرد. ISP شما اتصال به وی‌پی‌ان را می‌بیند، نه محتوای آن را.
سرور وی‌پی‌ان داده را رمزگشایی می‌کند و به نیابت از شما برای وب‌سایت مقصد می‌فرستد.
پاسخ از همان تونل رمزنگاری‌شده برمی‌گردد و روی دستگاه شما نمایش داده می‌شود.
این دو یکی نیستند و کار هم را تکرار نمی‌کنند؛ هرکدام بخش متفاوتی از مسیر را قفل می‌کند. شکل زیر نشان می‌دهد هرکدام تا کجا می‌رسد:
مسیر بین شما و سرور وی‌پی‌ان را قفل می‌کند. نتیجه: در حالت عادی (و بدون نشت DNS)، ISP و شبکه‌ی محلی (مثلاً وای‌فای کافه) نمی‌توانند ببینند به کدام سایت‌ها می‌روید.
گفتگوی شما با سایت را قفل می‌کند. نتیجه: رمز عبور و اطلاعات فرم‌هایی که وارد می‌کنید برای هیچ واسطه‌ای، حتی سرور وی‌پی‌ان، خوانا نیست.
درک واقع‌بینانه از ابزارهای امنیتی جلوی اعتمادبه‌نفس کاذب را می‌گیرد. وی‌پی‌ان معمولاً:
وقتی وی‌پی‌ان روشن است، اطلاعات شما بین سه طرف تقسیم می‌شود و هیچ‌کدام تصویر کامل را ندارند. ISP فقط می‌داند که به یک سرور وی‌پی‌ان وصل هستید، اما معمولاً نمی‌داند از آنجا به کجا می‌روید. سرور وی‌پی‌ان معمولاً می‌تواند ببیند به کدام سایت‌ها وصل می‌شوید، اما در سایت‌های HTTPS محتوا را نمی‌خواند. وب‌سایت مقصد درخواست شما را می‌بیند، اما IP واقعی شما را نه.
جزئیات بیشتر: ISP همچنان می‌تواند حجم و زمان‌بندی ترافیک شما را ببیند. درخواست‌های DNS هم در پیکربندی درست از همین تونل عبور می‌کنند. خودِ سرور وی‌پی‌ان IP واقعی دستگاه شما را می‌بیند؛ اما اگر به سایت‌های HTTPS وصل شوید، رمزنگاری TLS باعث می‌شود معمولاً نتواند محتوای صفحه، اطلاعات فرم‌ها یا رمزهای عبور را بخواند.
هر دو IP شما را تغییر می‌دهند، اما وی‌پی‌ان معمولاً کل سیستم را پوشش می‌دهد و مسیر را رمزنگاری می‌کند، درحالی‌که پروکسی اغلب فقط یک برنامه (مثل مرورگر) را پوشش می‌دهد و رمزنگاری‌اش به نوع پروکسی بستگی دارد. برای بررسی دقیق‌تر، راهنمای وی‌پی‌ان در برابر پروکسی را ببینید.
وایرگارد (WireGuard) پروتکلی مدرن، سبک و سریع است که از رمزنگاری نوین استفاده می‌کند. ایکس‌ری و وی‌تو‌ری (Xray/V2Ray) یک پلتفرم ارتباطی است که از روش‌های انتقال متنوعی پشتیبانی می‌کند. ریالیتی (REALITY) فناوری‌ای در اکوسیستم Xray است که برای استتار ترافیک طراحی شده و از نظر معماری با یک پروتکل وی‌پی‌ان مثل WireGuard متفاوت است. مقایسه‌ی دقیق‌تر را در وایرگارد (WireGuard) در برابر وی‌تو‌ری (V2Ray) بخوانید.
اگر Kill Switch فعال باشد، نرم‌افزار وی‌پی‌ان معمولاً تلاش می‌کند ترافیک اینترنت را فوراً قطع کند. اگر غیرفعال یا در دسترس نباشد، ترافیک شما ممکن است به اتصال عادی برگردد و IP واقعی‌تان دیده شود؛ رفتار دقیق به کلاینت و سیستم‌عامل بستگی دارد. راهنمای چرا وی‌پی‌ان وصل نمی‌شود را ببینید.
«سرور وی‌پی‌ان همه‌ی رمزهای عبور من را می‌بیند.»
واقعیتدر سایت‌های HTTPS، رمزنگاری TLS داخل تونل هم برقرار می‌ماند؛ سرور وی‌پی‌ان معمولاً نمی‌تواند محتوای فرم‌ها یا رمزهای عبور را بخواند.
«همه‌ی پروتکل‌های اتصال عملکرد یکسانی دارند.»
واقعیتوایرگارد (WireGuard) روی سرعت تمرکز دارد، درحالی‌که ایکس‌ری/ریالیتی (Xray/REALITY) برای استتار ترافیک طراحی شده‌اند.
«وی‌پی‌ان همیشه اجباراً همه‌ی ترافیک را رمزنگاری می‌کند.»
واقعیتقابلیت Split Tunneling می‌تواند برخی برنامه‌ها را از پوشش وی‌پی‌ان خارج کند.
بله — وب‌سایت‌های مقصد به‌جای IP اختصاص‌یافته از طرف ISP شما، IP سرور وی‌پی‌ان را به‌عنوان مبدأ اتصال می‌بینند.
بله. ISP می‌تواند ببیند دستگاه شما با IP یک سرور وی‌پی‌ان داده ردوبدل می‌کند، اما معمولاً نمی‌تواند محتوای داخل تونل را بخواند؛ زمان‌بندی و الگوی کلی ترافیک همچنان ممکن است دیده شود.
در حالت تونل کامل بله، مگر اینکه برنامه‌ای با Split Tunneling کنار گذاشته شده باشد.
وی‌پی‌ان معمولاً مقدار کمی تأخیر اضافه می‌کند. میزان دقیق آن به پروتکل، فاصله‌ی سرور، مسیر شبکه و کیفیت اتصال بستگی دارد.
در پیکربندی درست و بدون نشت DNS، درخواست‌های DNS می‌توانند از تونل عبور کنند و توسط DNS تنظیم‌شده برای همان اتصال پاسخ داده شوند.